Sosyal Güvenlik Hukuku
(Zorunlu) 4. Sınıf Güz -VII. Dönem Dersi
(Arasınavda aşağıdaki sarı ile işaretli konuların tümünden sorumlusunuz)
Sosyal Güvenlik Kurumu
-
- Kuruluşu
- Kamu-özel hukuk karşısında durumu
- Özerklik
- Yönetim yapısı
- Merkezi ve taşra teşkilatı
- Görevleri
- Gelirleri
İlişki türleri
-
- Sosyal Sigortalılık İlişkisi ve Özellikleri
- Gelir veya aylık alan kişi
- Hak sahipliği
- Bakmakla yükümlü olunan
Zorunlu Sosyal Sigortalılık İlişkisi
Sosyal Sigortalı sayılanlar
Madde 4/1-a’ya göre sosyal sigortalılar
Madde 4/1-b’ye göre sosyal sigortalılar
Madde 4/1-c’ye göre sosyal sigortalılar
Madde 5’e göre sosyal sigortalılar
Sigortalı sayılmayanlar
Sosyal sigortalılığın başlangıcı, bildirilmesi ve sona ermesi
İsteğe Bağlı Sigortalılık İlişkisi
Gerekçesi, dayanağı, amacı
Koşulları
Başlangıcı ve sona ermesi
Sigortalılık Hallerinin Çakışması ve Birleşmesi
Borçlanma
İşyeri Kavramı
Asıl işyeri
İşyerine bağlı yerler İşyerinin eklentileri
Araçlar
İşyerinin Bildirilmesi ve Tescili
Yeni işyerinin bildirilmesi
Niteliği değişen, intikal veya nakledilen işyerinin bildirilmesi
İşyerinin resen tescili
İşyerini bildirmemenin yaptırımı
İşveren, İşveren Vekili, Taşeron
Primler
Prime Esas Kazançlar
Prim Oranları ve Devlet Katkısı (Prim_Yukleri_Guncel_2025_Tablolar)
Kısa Vadeli Sigorta Kolları
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası
İş kazasının tanımı
Meslek hastalığının tanımı
Sağlanan koruma türleri ve hak etme koşulları
Analık Sigortası
Hastalık Sigortası
Uzun Vadeli Sigorta Kolları
Malüllük Aylığı
Hak kazanma koşulları
Kesilmesi ve Yeniden bağlanması
Yaşlılık Aylığı
Dönemlere göre hak kazanma koşulları işçi 2008 öncesi, 2008 sonrası yaş, b 2008 öncesi
Özel (Kolaylaştırılmış) koşullara bağlı hak kazanma koşulları
Borçlanma
Toptan ödeme ve ihya
Ölüm Aylığı
Hak kazanma koşulları
Hak sahipleri
Kesilmesi ve yeniden bağlanması
Genel Sağlık Sigortası
Kapsamı
Sağlanan hizmetler
Gelir testi
İşsizlik Sigortası
Kapsamı
Hak kazanma koşulları
Ödeneğin miktarı
Sağlanan diğer koruma ve hizmetler
Fazla ve Yersiz Ödemeler (Kaynak yönetmelik madde 5 ve 6 için tıklayınız)
Sorumlu olunan kaynak:
Yusuf ALPER (2023), Sosyal Sigortalar Hukuku (Türk Sosyal Güvenlik Sistemi), Dora Yayıncılık/Hukuk Dizisi, 12. baskı, Bursa.
Yardımcı kaynaklar:
Bir ara sınav ve dönem sonu sınav yapılacaktır. Sınavlar klasik yazılı biçiminde olacaktır.
Öğrencilere herhangi bir seminer veya ödev çalışması verilmeyecektir.
1. PEK’i Oluşturan Temel Unsurlar (Neler Dahildir?)
Prime Esas Kazanç, yalnızca çalışanın temel brüt maaşını değil, aynı zamanda o ay içinde hak ettiği ve SGK mevzuatınca prime tabi tutulan diğer tüm ödemelerin brüt toplamını ifade eder.
| Kategori | Dahil Edilen Ödemeler |
| Temel Kazançlar | Brüt Ücret/Maaş, Fazla Mesai Ücretleri, Hafta Tatili/Ulusal Bayram Ücretleri, Yıllık İzin Ücretleri. |
| Ek Ödemeler | İkramiye, Prim (Performans, Satış Primi), Ödül, Yüksek Ücret Zammı gibi her çeşit istihkak ödemeleri. |
| Yardımlar (Kısmen) | İşveren tarafından ödenen yol ve yemek parası (nakit ödemelerde istisna sınırını aşan kısmı), özel sağlık sigortası ve Bireysel Emeklilik Sistemi’ne (BES) ödenen katkı paylarının istisna sınırını aşan kısmı. |
2. PEK Sınırları (Taban ve Tavan)
Prime Esas Kazanç, SGK tarafından belirlenen alt (taban) ve üst (tavan) sınırlar arasında kalmak zorundadır. Bu sınırlar her yıl asgari ücrete bağlı olarak değişir.
| Sınır | Açıklama | 2025 Yılı Tutarları (Aylık) |
| Alt Sınır (Taban) | PEK’in bildirilebileceği en düşük tutardır. Bu tutar, Brüt Asgari Ücrete eşittir. | 26.005,50 TL |
| Üst Sınır (Tavan) | PEK’in bildirilebileceği en yüksek tutardır. Bu sınır, günlük asgari ücretin 7,5 katının 30 gün ile çarpımı sonucu bulunur. | 195.041,40 TL |
I. Prime Esas Kazanca Tamamen Dahil Edilmeyen Ödemeler
Aşağıdaki ödeme türleri, miktarları ne olursa olsun, sigorta primine esas kazanca dahil edilmez:
| Ödeme Türü | Açıklama |
| Ayni Yardımlar | Sigortalılara nakit yerine mal (un, yağ, ayakkabı, gıda paketi, giysi vb.) olarak yapılan yardımlar. (Ancak, bu yardımlar nakit olarak yapılırsa prime tabidir.) |
| Görev Yollukları (Harcırah) | İşveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka bir yere gönderilmesi veya görev yerinin değiştirilmesi dolayısıyla verilen ve Harcırah Kanunu kapsamında olan yol masrafı, gündelik (yevmiye) ve yer değiştirme masrafları. |
| Seyyar Görev Tazminatı | Sigortalının asıl görevi gereği seyyar olarak çalışması nedeniyle yapılan ödemeler. |
| Tazminatlar (Kıdem, İhbar, İş Sonu) | İşçilik alacakları kapsamında ödenen Kıdem Tazminatı, İhbar Tazminatı ve iş sonu tazminatı niteliğindeki toplu ödemeler. |
| Kasa Tazminatı | İşyerinde para veya kıymetli evrak muhafazası ile görevli bulunanlara, olası açık riskini karşılamak amacıyla ödenen tazminatlar. |
| Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları | Sigortalının veya kanunen belirtilen yakınlarının ölümü, evlenmesi veya çocuğu olması durumunda yapılan yardımlar. |
| Keşif Ücreti | Keşif ücreti olarak ödenen tutarlar. |
| Avanslar | Ücretten mahsup edilmek üzere verilen avanslar (ücretin mahsup edildiği ayda PEK’e dahil edilir). |
Prime Esas Kazanca (PEK) dahil edilmeyen (yani sigorta primine tabi tutulmayan) ödemeler, $5510$ sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun $80.$ maddesi ve ilgili SGK Genelgeleri ile belirlenmiştir.
Bu ödemeler, tamamen istisna olanlar ve belirli bir sınıra kadar istisna olup sınırı aşarsa prime tabi olanlar (kısmen istisna) olarak iki ana başlıkta incelenebilir:
I. Prime Esas Kazanca Tamamen Dahil Edilmeyen Ödemeler
Aşağıdaki ödeme türleri, miktarları ne olursa olsun, sigorta primine esas kazanca dahil edilmez:
| Ödeme Türü | Açıklama |
| Ayni Yardımlar | Sigortalılara nakit yerine mal (un, yağ, ayakkabı, gıda paketi, giysi vb.) olarak yapılan yardımlar. (Ancak, bu yardımlar nakit olarak yapılırsa prime tabidir.) |
| Görev Yollukları (Harcırah) | İşveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka bir yere gönderilmesi veya görev yerinin değiştirilmesi dolayısıyla verilen ve Harcırah Kanunu kapsamında olan yol masrafı, gündelik (yevmiye) ve yer değiştirme masrafları. |
| Seyyar Görev Tazminatı | Sigortalının asıl görevi gereği seyyar olarak çalışması nedeniyle yapılan ödemeler. |
| Tazminatlar (Kıdem, İhbar, İş Sonu) | İşçilik alacakları kapsamında ödenen Kıdem Tazminatı, İhbar Tazminatı ve iş sonu tazminatı niteliğindeki toplu ödemeler. |
| Kasa Tazminatı | İşyerinde para veya kıymetli evrak muhafazası ile görevli bulunanlara, olası açık riskini karşılamak amacıyla ödenen tazminatlar. |
| Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları | Sigortalının veya kanunen belirtilen yakınlarının ölümü, evlenmesi veya çocuğu olması durumunda yapılan yardımlar. |
| Keşif Ücreti | Keşif ücreti olarak ödenen tutarlar. |
| Avanslar | Ücretten mahsup edilmek üzere verilen avanslar (ücretin mahsup edildiği ayda PEK’e dahil edilir). |
II. Belli Bir Sınıra Kadar İstisna Olan Ödemeler (Kısmen Prime Tabi)
Aşağıdaki ödemeler, SGK mevzuatında ve Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararlarında belirtilen istisna tutarlarını aşan kısımlarıyla prime esas kazanca dahil edilir. İstisna tutarı aşılmazsa prime tabi tutulmaz.
| Ödeme Türü | İstisna Sınırı (2025 Yılı Esas Alınmıştır) |
| Yemek Parası | Günlük brüt asgari ücretin SGK tarafından belirlenen günlük istisna tutarını (2025 yılı için yaklaşık 158,00 TL) aşan kısmı prime tabidir. |
| Çocuk Zammı (Yardımı) | Aylık brüt asgari ücretin %2‘sini (2025 yılı için yaklaşık 520,11 TL) aşan kısmı prime tabidir. (En fazla iki çocuk için dikkate alınır). |
| Aile Zammı (Yardımı) | Aylık brüt asgari ücretin %10‘unu (2025 yılı için yaklaşık 2.600,55 TL) aşan kısmı prime tabidir. (Evli ve çalışmayan eş için). |
| Özel Sigorta / BES Katkı Payı | İşveren tarafından sigortalı için ödenen özel sağlık sigortası primleri ve bireysel emeklilik katkı paylarının aylık toplamı, brüt asgari ücretin %30‘unu aşan kısmı prime tabidir. |